Univerzitet Crne Gore - Naslovna

Šta je danas sportsko treniranje

12.11.2016.  Fakultet za sport i fizičko vaspitanje

Glavni elementi sporta odvijaju se sukcesivno, formirajući psihomotornu cjelinu sistemom baze i nadgradnje.

Prvu fazu predstavlja teoretsko usvajanje koncepta aktuelnog kretanja. Nakon toga počinje sljedeća faza, a to je obučavanje. Tek kada se složeno kretanje savlada, na relativno najvišem psihosomatskom nivou, prelazi se na sljedeću fazu – tre­niranje. Suštinu treniranja predstavlja stalna tendencija razvoja elementarnih biomotornih dimenzija i usavršavanje dinamičkog stereotipa.

Budući da je sportski trening veoma kompleksan i da je proces treniranja vrlo složen, obilježje mu je multidisciplinarno, i ne može se sprovesti, ukoliko se ne sprovodi timski, pri čemu se pod terminom „timski rad” pretpostavlja rad tima struka, to jest makar ga sprovodio i jedan čovjek, koji poznaje relevantne naučne discipline. U ovom slučaju timski rad nije timski, ako ga sprovodi više ljudi, koji imaju istu kvalifikaciju.

Ako je riječ o sportskom treningu, onda se polazi od osnovne pretpostavke da se kod sportista, koji su prošli obuku i savladali tehniku kretanja do svog najvišeg nivoa, prelazi na sljedeću fazu, gdje se protežirana biomotorna dimenzija podiže do relativno najvišeg nivoa. Konkretno, ako se radi o određenoj sportskoj disciplini, gdje je na primjer eksplozivna sila dominantna biomotorna dimenzija, onda je glavni zadatak sportskog treninga da se, uz održavanje tehnike kretanja na naj­višem nivou, podigne i eksplozivna sila do najvišeg nivoa.

Da bi se postigao taj cilj, po mom mišljenju, neophodno je na bazi adekvatnih testova konstruisati relativno sveobuhvatni plan i program treninga, u kome bi se problematika rješavala sa više aspekata. Prije nego što bi se počelo sa konstruisanjem planova i programa, smatram, neophodno je odrediti sistem pri izboru sredstava (vježbi) za razvoj aktuelnih biomotornih dimenzija.

a) Postoji veliki broj mogućnosti pri izboru sredstava za pobolj­šavanje statusa elementarnih biomotornih dimenzija. Da bi se iz mno­štva mogućih selektirala ona najadekvatnija sredstva treninga, izboru tih sredstava se prilazi kibernetičkom metodom.

b) Zbog velikog broja sportskih disciplina, koje se razlikuju i po formi i po sadržaju, neophodno je sistematizovati sve sportove, ne prema formi, nego na sadržajan način.

c) Sljedeći zadatak u planiranju sportskog treninga odnosio bi se na izbor sportske discipline prema psihosomatskoj konstituciji budućeg sportiste.

d) Naredni aspekt je fiziološke prirode, i prema podacima, koji su sistematski objavljivani u međunarodnim indeksiranim edicijama, može se zaključiti da je razvoj fizioloških funkcija dominantan u progra­mi­ranju treninga za vrhunske sportiste.

e) Pošto se, prilikom sportskog treniranja, radi o ljudskom biću, sadržaju treninga se prilazi i sa psihološke strane sa tendencijom da se i fizički i psihički tretmani usaglase.

f) Način sprovođenja vrhunskog treninga nije jednostavan. Pošto se trenira u prosjeku nekoliko sati dnevno, a opterećenja u toku treninga se penju do gornjeg nivoa opterećenja (do otkaza), prilikom čega dolazi do visoke psihičke napetosti, sportski pedagog za svaki trenutak svog djelovanja određuje i pedagoški postulat, koji će da koristi u datom trenutku.

g) Svi navedeni faktori neizostavno moraju da budu obuhvaćeni detaljnim planom i programom treninga, konstruisanim po mikro – mezo - i makro ciklusima, sa tendecijom da se količine opterećenja tačno doziraju, kako bi generalna linija poboljšanja odgovarajućih biomotornih dimenzija, u situacionim uslovima, imala svoj optimalan uspon.

Najpametniji, najoptimalniji i najvrednosniji trening je onaj koji kod svakog pojedinca omogućava da postigne sve ono što on može postići.

Na osnovu navedenog možemo sa sigurnošću zaključiti da je teorija sportskog treninga naučna, nastavna, metodološka i praktična disciplina koja proučava kineziološke, antropološke, metodološke i metodičke zakonitosti planiranja, programiranja i kontrole sportskog treninga.

Takođe, u najširem smislu teorija sportskog treninga proučava zakonitosti transformacionih procesa (adaptacije) antropoloških karakteristika sportista, kao višedimenzionalnog, dinamičkog i složenog sistema, u cilju maksimiziranja potencijala organizma za postizanje najviših sportskih dostignuća.

I konačno, tvrdim, adaptacija organizma na sve veća opterećenja u trenažnom procesu, moguća je samo pod uslovom da su trenažni stimulansi takvi da kod zdravog organizma iskoriste genetski potencijal. Dakle, ni veća ni manja opterećenja neće dovesti do maksimalne adaptacije i visokog sportskog rezultata.


Autor teksta je prof. dr Duško Bjelica, redovni profesor na Univerzitetu Crne Gore i predsjednik Savjeta za sport Crne Gore